بنده اى بخشيده از او نمىگيرد مگر اينكه گناهى كند كه به خاطر آن مستحق سلب آن نعمت شود » . ( 1 ) در حديث ديگرى از آن امام ع مىخوانيم : « خداوند پيامبرى را مامور كرد كه اين سخن را به قوم خود بگويد كه هيچ جمعيت و گروهى كه در پرتو اطاعت من در خوشى و آسايش بوده‌اند از آنچه موجب رضايت من است تغيير حالت نداده‌اند مگر اينكه من هم آنها را از آنچه دوست مىدارند به آنچه ناخوش دارند تغيير حال داده‌ام ، و هر گروه و خانواده اى كه به خاطر معصيت گرفتار ناراحتى بوده‌اند ، سپس از آنچه موجب عدم رضايت من است تغيير موضع داده‌اند من هم آنها را به آنچه دوست دارند رسانده و تغيير موضع داده‌ام » ( 2 ) . 2 - جبر سرنوشت و جبر تاريخ و ساير جبرها ممنوع ! موضوع مهم ديگرى كه از آيات فوق به روشنى استفاده مىشود اين است كه انسان سرنوشت خاصى كه از پيش تعيين شده باشد ندارد و تحت تاثير « جبر تاريخ » و « جبر زمان » و « محيط » نيست ، بلكه عامل سازنده تاريخ و زندگى انسان دگرگونىهايى است كه در روش و اخلاق و فكر و روح او به اراده خودش پيدا مىشود . بنا بر اين آنها كه معتقد به قضا و قدر جبرى هستند و مىگويند همه حوادث به خواست اجبارى پروردگار است با آيه فوق محكوم مىشوند ، و همچنين جبر مادى كه انسان را بازيچه دست غرائز تغييرناپذير و اصل وراثت مىداند ، و يا جبر محيط كه او را محكوم چگونگى اوضاع اقتصادى و شرائط توليد مىداند از نظر مكتب اسلام و قرآن بى ارزش و نادرست است ، انسان آزاد است و سرنوشت خود را به دست خويش مىسازد . انسان - با توجه به اصلى كه در آيات فوق خوانديم - زمام سرنوشت و

--> ( 1 ) و ( 2 ) اصول كافى طبق نقل تفسير نور الثقلين جلد 2 صفحه 163